امر به معروف و نهى از منکر، یک واجب مهم اسلامى است که متأسفانه هم شناخت کافى در مورد آن وجود ندارد و هم بطور شایسته مورد توجه قرار نگرفته است. حتى در جامعه اسلامى ما، با این که قرآن و احکام در درجه اول اهمیت قرار دارند، باز هم این اصل مهم مورد غفلت و کممهرى واقع شده و توجه کافى بدان نشده است.
این فریضه الهی محیط را برای تربیت افراد صحیح و لایق ، مساعد می کند و مادام که بشر به وجود افراد صالح محتاج است ، به امر به معروف و نهی از منکر هم محتاج است . همچنین زمینه های فساد را از میان می برد و کانون های فحشا و منکرات را ریشه کن می سازد . پس انسان تا در این جهان طبیعت زندگی می کند هیچ گاه از امر به معروف و نهی از منکر بی نیاز نیست .
اگر امر به معروف و نهی از منکر در جامعه ترک شود رفته رفته دامنه گناهان و معاصی توسعه پیدا کرده رشته زندگی اجتماعی بشر از هم گسیخته خواهد شد و مفاسد و معایب بزرگ تولید می گردد از طرفی استفاده از راهکارهای مناسب در امر به معروف و نهی از منکر یکی از مهم ترین مسایلی است که باید به آن پرداخته شود چرا که بدون آن اجرای این فریضه الهی امکان پذیر نخواهد بود و بلکه در مواردی ممکن است تأثیرات سویی نیز داشته باشد .
آشنایی با مراحل امر به معروف و نهی از منکر و تشخیص صحیح معروف و منکر و چگونگی اجرای آن و استفاده از ملایمت و عطوفت و امر و نهی منطقی و استدلالی و همچنین استفاده از روش های جدید و مؤثر از جمله مواردی است که سعی شده به آن پرداخته شود . .
شناخت موقعیت و شرایط مخاطب:
متاسفانه در بسیاری از موارد، وقتی با افرادی که به تلقی ما، اندیشه ای غیر از اعتقادات ما و رفتاری غیر از منش ما را پذیرفته اند، مواجه می شویم، دچار احساسات شده و گفتار و کردار آنها را ناشی عناد و لجاجت تصور کنیم. چه نیکوست که اندکی بیندیشیم و خود را به جای آنها قرار داده و فکر کنیم، زیرا اگر ما هم شرایط سنی، محیط خانوادگی، اجتماعی، تحصیلی و ... آنها را داشتیم، آیا مثل آنها نمی اندیشیم؟ بنابراین، باید از شتاب در قضاوت و داوری درباره مردم بپرهیزیم و معیار سنجش افراد را محیط و طرز تفکر آنها قرار دهیم، آنگاه با رعایت مصلحت و روش مناسب و متناسب با موقعیت و سن او به درمان و اصلاح وی بپردازیم.
پیام رسان (آمر و ناهی) باید مخاطب خود را بشناسد، روحیات، گرایش ها، حساسیت های سنی، گروهی، شغلی و سیاسی او را با دقت مورد نظر قرار دهد.
آشنایی با شرایط جسمانی و روحانی نسل جوان و نیازهای غریزی آن ها و طلب های عاطفی و فطری این نسل ، هر یک از ما را در اندیشه ها و شیوه های برخورد با آنان ، به تفکر و تجدید نظر سوق می دهد تا در تمامی عرصه ها نگاهی نو و برخوردی متفاوت اما مؤثر اتخاذ کنیم .
انتخاب شیوه امر و نهی، کلمات، تعابیر، کیفیت محتوا و روش بیان باید براساس روانشناسی مخاطب باشد. ممکن است با یکی صحبت ابتدائی و اندک کافی باشد و با دیگری سخن استدلالی ضروری به نظر برسد. یکی را با زبان احساس باید سخن گفت و با دیگری بوسیله داستان و... صحبت کرد.
ناصح واقعی کسی است که با هر کس به اندازه ظرفیت اندیشه او صحبت کند، کسانی در امر به معروف و نهی از منکر موفقند که تمام شرایط زمانی و مکانی و روانی و اجتماعی را در نظر بگیرد تا کلامش بیشتر اثر کند.
آشنایی با مراحل امر به معروف و نهی از منکر
آشنایی با مراحل امر و نهی فرد را در هر چه بهتر انجام دادن این فریضه بسیار یاری می کند برای آشنایی با این مراحل به کلام امام علی (علیه السلام) بسنده می کنیم .
حضرت علی (علیه السلام) می فرمایند : ای مؤمنان ! هر کس تجاوزی را بنگرد ، و شاهد دعوت به منکری باشد ، و در دل آن را انکار کند خود را از آلودگی سالم داشته است ، و هر کس با زبان آن را انکار کند پاداش داده خواهد شد ، و هر کس از اولی برتر است ، و آن کس که با شمشیر به انکار برخیزد تا کلام خدا بلند و گفتار ستمگران پَست گردد ، او راه رستگاری را یافته و نور یقین در دلش تابیده .[1]
و در جای دیگر می فرمایند : گروهی ، منکر را با دست و زبان و قلب انکار می کنند ، آنان تمامی خصلت های نیکو را در خود گرد آورده اند . گروهی دیگر ، منکر را با زبان و قلب انکار کرده ، اما دست به کاری نمی برند ، پس چنین کسی دو خصلت از خصلت های نیکو را گرفته و دیگری را تباه کرده است . و بعضی منکر را تنها با قلب انکار کرده و با دست و زبان خویش اقدامی ندارند . پس دو خصلت را که شریف تر است تباه ساخته که چنین کسی از آنان ، مرده ای میان زندگان است .
و تمام کارهای نیکو و جهاد در راه خدا ، برابر امر به معروف و نهی از منکر ، چونان قطره ای بر دریای مواج و پهناور است ، و همانا امر به معروف و نهی از منکر ، نه اجلی را نزدیک می کنند و نه مقدار روزی می کاهند ، و از همه ی اینها برتر ، سخن حق در پیش روی حاکمی ستمکار است .[2]
تشخیص معروف و منکر
اجرای امر به معروف و نهی از منکر در صورتی امکان پذیر است که خود شخص تشخیص این را داشته باشد که آن چه او (مخاطب امر و نهی) می خواهد ترک کند معروف و آن چه می خواهد انجام دهد منکر است . بنابراین اجرای این فریضه برای کسی که جاهل به معروف و منکر است واجب نیست .
معروف در لغت به معنای شناخته شده (از ماده عرف) و منکر به معنای ناشناس (از ماده انکار) است و به این ترتیب کارهای نیک ، اموری شناخته شده و کارهای زشت و ناپسند ، اموری ناشناس معرفی شده اند چه این که فطرت پاک انسانی با دسته اول آشنا و با دوم نا آشنا است .
امام صادق (علیه السلام) : امر به معروف و نهی از منکر ، بر کسی واجب است که بتواند معروف را از منکر تمیز دهد و بر آن ها آگاهی داشته باشد نه کسی که احدی به حرفش گوش نمی دهد و خودش هم راه و روش صحیح را نمی داند و گفتارش بر مبنای صحیح نیست و چه بسا مردم را از حق به باطل می کشاند ...
و باز از امام (علیه السلام) پرسیدند : چه میفرمایید در مورد سخن رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) بهترین و بالاترین جهاد این است که امیری ستمکار را به عدل و داد بخوانی ؟ فرمود : آری هنگامی است که گوینده از معروف و عدل شناخت درست داشته باشد تا از وی بپذیرند و گرنه نخواهند پذیرفت .
و در مورد دیگری امام (علیه السلام) می فرماید : کسی باید امر به معروف و نهی از منکر بنماید که دارای سه خصلت باشد :
- به آنچه که امر می کند ، عالم بوده آگاهی کامل از آن داشته باشد .
- خود مرتکب عملی نشود که مردم را از آن باز می دارد .
- در آنچه که امر یا نهی می کند عدالت را رعایت نماید و در این کار ، رفق و مدارا را از نظر دور ندارد .
در امر به معروف و نهی از منکر چون هدف ، اصلاح است موضوع درک صحیح و احاطه داشتن به مسایل اجتماعی از اهمیت بسیار زیادی بر خوردار است .
در صورت عدم تشخیص صحیح معروف و منکر ممکن است انسان به اشتباه افتد . چنانکه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند : چگونه خواهید بود آن گاه که زنانتان فاسد و جوانانتان فاسق شوند و امر به معروف و نهی از منکر را ترک کنید ؟ گفتند : یا رسول الله چنین روزی خواهد آمد ؟ فرمود : آری و بدتر هم ، وقتی که به کارهای ناپسند امر کنید و از کارهای نیک جلوگیرید چه خواهید کرد؟
پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) : چه حالی خواهید داشت آن گاه که زنانتان فاسد شوند و جوانتان نابکار شوند و شما امر به معروف و نهی از منکر نکنید ؟ چه حالی خواهید داشت آن گاه که به زشتکاری فرمان رانید و از خوبیها باز دارید ؟... چه حالی خواهید داشت آن گاه که خوب را زشت شمرید و زشت را نیکو ؟
امام علی (علیه السلام) : به خدا شکایت می برم از گروهی که نادان زندگی می کنند و گمراه می میرند .... و در نزد آن ها چیزی زشت تر از نیکی و خوب تر از زشتی نیست !
امام علی علیه السلام : پس از من روزگاری بر شما فرا خواهد رسید که در آن زمان چیزی پنهان تر از حق و چیزی آشکارتر از باطل نیست .... و در شهرها چیزی ناپسند تر از کار نیک و پسندیده تر از کار زشت وجود ندارد .
امام صادق علیه السلام : وای بر کسی که به زشتکاری فرمان می دهد و از خوبی ها باز می دارد .
امام صادق علیه السلام : مردی از خثعم خدمت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) آمد و عرض کرد : ای رسول خدا به من بفرمایید کدام کارها نزد خداوند عز و جل منفورتر است ؟ حضرت فرمود : شرک ورزیدن به خدا . عرض کرد : سپس چه کاری ؟ فرمود : بریدن پیوند خویشاوندی . عرض کرد : بعد چه کاری ؟ فرمود فرمان دادن به زشتکاری ها و بازداشتن از خوبی ها .[3]
بارها دیده شده که افراد با امر به معروف و نهی از منکر بیشتر به تخریب پرداخته اند تا اصلاح و با طرف مقابل به گونه برخورد کرده اند که او را نسبت به اسلام بدبین ساخته اند .
ابتدا کردن از نزدیکان
بدون تردید محیطی که انسان در آن زندگی کرده در صفات و اخلاق و شخصیت او بسیار مؤثر است . سطح فکر و احساسات هر کس بیشتر متناسب با محیطی است که در آن بزرگ شده و پرورش یافته است . آن کسی که در محیط ایمان و خداپرستی و پارسایی تربیت شده و هر چه دیده مردان متقی دیده با شخصی که در یک محیط آلوده و فاسد ، پرورش یافته حتما مثل هم نیستند .
یکی از مهم ترین و بزرگ ترین محیط ها ، بلکه اولین محیطی که بشر در این دنیا آن را می بیند و آن را به منزله ی مدرسه ی ابتدایی باید شمرد "خانه" است که مقدمه سعادت و زمینه نیک بختی و ترقی ، بیشتر از آن جا آغاز می شود .
بنابراین انسان باید رفتار خود را طوری قرار دهد که برای سایر افراد خانواده سرمشق نیکوکاری و حسن عمل باشند . و از طرفی از گذاردن وسایل معاصی در دسترس افراد خانوداه خودداری کنند ، زیرا با فراهم بودن وسیله ، نگهداری از فساد و رفتار ناروا دشوار می شود . مطمئنا در خانه ای که از ماهواره و بساط قمار و سفره شراب استفاده می شود وسایل انحراف بسیار فراهم است و از آن طرف در جایی که تلاوت قرآن و تشکیل مجالس روضه و اجرای موازین الهی وجود دارد زمینه سعادت بسیار فراهم است .
اگر انسان از بستگان خود رفتار زشت و گناهی دیدند آن ها را نهی از منکر کنند و اعمال و اخلاق آنان را تحت نظر مستقیم خود بگیرند تا هم وظطفه شرعی و اخلاقی خویش را انجام داده و هم نیکبختی آنان را تامین نمایند . خداوند متعال می فرماید :
" یَاایُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا انفُسَکُم وَ اهلیکُم نَاراً وَ قُودُهَا النّاس وَ الحِجَارَه عَلَیهَا مَلائِکَه غِلاظٌ شَدادٌ لَا یَعصون الله امرَهُم وَ یَفعَلُونَ مَا یُومَرونَ "
ای کسانی که ایمان آمرده اید نگاه بدارید به خودتان و کسان و فامیل خود را زا آتشی که هیزم ان مردم و سنگ است و فرشتگان غلاط و شداد که خدا را در فرمانی که به آنها مخالفت نمی کنند و به فرمان او رفتار می نمایند بر ان گماشته شده است .
امر و نهی استدلالی و منطقی
در بسیاری اوقات صرف امر و نهی کارساز نیست و باید در ضمن آن فایده و ضرر آن را نیز توضیح داد تا طرف مقابل انگیزه اطاعت و پذیرفتن پیدا کند . وقتی واجبی را ترک کرده ، باید آثار و برکات انجام آن را متذکر شد . وقتی می خواهد حرامی را مرتکب شود ، باید عواقب سوء آن را یاد آوری کرد .
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در راه تبلیغ دین هرگز از مردم نخواست تا کورکورانه از او تقلید کنند یا تحت اصرار و اجبار تسلیم او گردند ، بلکه هر کس را در انتخاب راه آزاد می گذاشت ، که لازمه تکلیف ، آزادی و اختیار است و ایمان اجباری منافی تکلیف می باشد .
آگاهی دادن نسبت به عواقب سوء ترک امر به معروف و نهی از منکر
آگاه کردن مردم به آثار سوء ترک این فریضه مهم می تواند تا حد زیادی مردم را نسبت به این فریضه راغب کند .
محمد بن عرفه از امام رضا (علیه السلام) نقل کرده است که رسول خدا (صلی الله علیه . آله) فرمود : هرگاه امت من امر به معروف و نهی از منکر را ترک کند ، بایستی آماده عذاب خداوند متعال باشد .[4]
پیغمبر (صلی الله علیه و آله) فرمود : ای مردم پیش از مردن توبه کنید و به سوی خدا بازگشت نمایید چنان بازگشتی که دیگر عود به گناه نکنید . به اعمال صالحه پیش از آن که مشغول شوید و اصلاح کنید بین خود و خدا راتا سعادتمند شوید و در راه خدا صدقه بسیار دهید تا روزی داده شوید . امر به معروف کنید تا محفوظ بمانید و نهی از منکر کنید تا یاری شوید .[5]
رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند : بد هستند آن جماعتی که امر به معروف و نهی از منکر نمی کنند و بد می باشند آن گروهی که آمرین به معروف و ناهین از منکر را از خود دور می کنند و بد هستند آن جماعتی که برای خدا عدالت نمی کنند و بد می باشند آنهایی که عدالت کنندگان را می کشند .[6]
پس از من چون زنا زیاد شود مرگ ناکهانی فراوان گردد و چون کم فروشی کنند خداوند به قحطی و کمبود دچارشان کند و چون زکات نپردازند زمین برکاتش (یعنی زراعت ، میوه و معدن) را از آن ها دریغ کند و چون در قضاوت بی عدالتی کنند بر تجاوز و ستم همدستی نمایند و چون پیمان ها بشکنند خدا دشمن را بر آنها مسلط گرداند و چون از خویشاوندان ببرند اموال به دست اشرار افتد و چون امر به معروف و نهی از منکر نکنند و از نیکان خاندان من پروی ننمایند ، خداوند بدترین افرادشان را بر آنان بگارد و چندان که دعا کنند اثری از اجابت نبینند .[7]
امر به معروف ونهی از منکر برای (هدایت) مؤمنی است که بپذیرد ، یا (ارشاد) جاهلی که یاد گیرد ، نه جلادی که تازیانه و تیغ به دست دارد .(که برای جلوگیری او امر و نهی کافی نیست) .[8]
زسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: نباید کسی اقدام به امر به معروف و نهی از منکر کند مگر این که در او سه خصلت باشد : رفیق و یاوری برای انجام امر به معروف و نهی از منکر داشته باشد ، نسبت به آن چه امر به معروف و نهی از منکر می کند عدالت را رفتار نماید و نسبت به امر به معروف و نهی از منکر ( و موارد و مصادیق و شرایط آن ) علم و آگاهی لازم را داشته باشد .[9]
باید مؤمن را امر به معروف و نهی از منکر نمود تا پند بگیرد یا جاهل را تا متوجه شود اما کسی که شلاق به دست دارد و نیز در اختیار نباید او را امر به معروف و نهی از منکر نمود (منظور این است که او واکنش عکس انجام می دهد)[10]
آگاهی دادن نسبت به آثار مثبت امر به معروف و نهی از منکر
" عَن الصَّادق عَن آبائِهِ عَلَیهِمُ السَّلام قالَ : قالَ رسولُ الله صلی الله علیه و آله : کُلُّ مَعروفٍ صَدَقَه وَ الدّالُ عَلَی الخَیرِ کَفاعِلِه و اللهُ یُحِبُّ اغاثَه اللَِهفانِ ."[11]
امام صادق (علیه السلام) از پدرانش علیهمم السلام نقل می کند که پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود : هر معروفی صدقه است و کسی که راهنمایی به کار خوب بکند ، مانند آن است که آن کار خوب را انجام داده و خداوند دوست دارد فریاد رسی از درماندگان را .
ملایمت در رفتار و گفتار
در انجام این فریضه الهی و دعوت به سوی حق و مبارزه با فساد باید دلسوزی و حسن نیت و پاکی هدف را فراموش نکرد و جز در موارد ضرورت از راههای مسالمت آمیز وارد شد ، نباید انجام این وظبفه را مساوی با خشونت گرفت .
ولی متاسفانه بعضی افراد به هنگام انجام این وظیفه در غیر مورد ضرورت ، از راه خشونت آمیز وارد می شوند و. گاهی متوسل بع الفاظ زشت و زننده می گردند . لذا می بینیم این نوع امر به معروفها نه تنها اثر خوبی از خود نمی گذارد که گاهی نتیجه معکوس هم می دهد ، در حالی که روش پیامبر (صلی الله علیه و آله) و سیره ائمه هدی (علیهم السلام) نشان می دهد آن ها به هنگام اجرای این دو وظیفه آن ها را با نهایت لطف و محبت می آمیختند و به همین دلیل سر سخت ترین افراد به زودی در برابر آن ها تسلیم می شدند .
در تفسیر المنار در ذیل آیه 104 سوره آل عمران می خوانیم : جوانی خدمت پیامبر (صلی الله علیه و آله) آمده عرض کرد : ای پیامبر خدا آیا به من اجازه می دهی زنا کنم ؟!
با گفتن این سخن فریاد مردم بلند شد و از گوشه و کنار به او اعتراض کردند . ولی پیامبر با خونسردی و ملایمت فرمود : نزدیک بیا ! جوان نزدیک آمد و در برابر پیامبر نشست . حضرت با محبت از او پرسید : آیا دوست داری با مادر تو چنین کنند ؟ گفت نه ، فدایت شوم ! فرمود همین طور مردم راضی نیستند با مادرانشان چنین شود . آیا دوست داری با دختر تو چنین کنند ؟ گفت : نه فدایت شوم . فرمود : همین طور مردم درباره دخترانشان راضی نیستند . بگو ببینم آیا برای خواهرت می پسندی ؟! جوان مجددا انکار کرد (و از سوال خود به کلی پشیمان شد).
پیامبر سپس دست بر سینه او گذاشت و در حق او دعا کرده ، عرض نمود : "خدایا قلب او را پاک گردان و گناه او را ببخش و دامان او را از آلودگی به بی عفتی نگاه دار "
از آن به بعد منفورترین کار در نزد این جوان زنا بود . این بود نتیجه ملایمت و محبت در نهی از منکر.[12]
هماهنگی در گفتار و کردار
اجتناب از منکر و باز داشتن دیگران از آن دو وظیفه اسلامی شمرده می شود ولی بدون تردید در قدم نخست باید به اصلاح خود پرداخت . چرا که اگر آمر به معروف و یا ناهی از منکر خود معروف را ترک کند یا منکر را انجام دهد قطعا حرف او در مورد دیگران مؤثر نخواهد بود .
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند : " مَن کانَ آمِراً بِمَعروفٍ فَلیَکُن أمرُهُ ذلک بِمعروفٍ "
کسی که دستور دهنده به کار نیک باشد پس باید عملش نیز به نیکی باشد . [13]( یعنی به هز چیزی دستور می دهد باید عمل کند سپس دستورش را بدهد )
ادب و احترام در آمر به معروف
خداوند متعال در قرآن کریم در توصیف حضرت ابراهیم (سلام الله علیها) می فرمایند :
در این کتاب ابراهیم را یاد کن که او بسیار راست گو و پیامبر خدا بود هنگامی که به پدرش گفت ای پدر چرا چیزی را می پرستی که نه می شنود و نه می بیند و نه هیچ مشکلی را از تو حل میکند ؟ ای پدر دانشی بر من آمده که برای تو نیامده است بنابراین از من پیروی کن تا تو را به را راست هدایت کنم ...
با توجه به این آیات می توان این گونه نتیجه گرفت که :
حضرت ابراهیم در این سخنان با یا ابت و ذکر آن در فواصل کوتاه نهایت خضوع و فروتنی خود را بیان می دارد و از طرفی استفاده از جملات سؤالی به جای جملات امری نیز به نوعی ادب و احترام ایشان را می رساند . از طرف دیگر به بیان علت امر به معروف نیز می پردازد .
خلوص در امر به معروف و نهی از منکر
اخلاص روح هر کار نیک و خیری است و هر چه اخلاص در یک عمل بیشتر باشد درجه عمل بلندتر خواهد بود . و چون هدف از امر به معروف و نهی از منکر اصلاح و هدایت است ، باید افرادی هم که به این مهم می پردازند همواره این جهت را فراموش نکرده ، برای تحصیل رضای خدا بگویند و بنویسند و برای خدا دعوت کنند و از روی عشق و علاقه افرادی را که آلوده به معاصی شده ان را راهنمایی نمایند .
امر به معروف و نهی از منکر در اسلام از نظر اجرایی دارای شرایطی است . یکی از شرایط آن داشتن حسن نیت و اخلاص است .
عدم تجسس در زندگی مردم
آمر به معروف فقط در شرایطی می تواند به این مهم بپردازد که منکر علنی صورت گیرد و شخص حق ندارد با تجسس در امور دیگران منکرات را شناسایی کرده و نهی از منکر نماید . چون این مربوط به مسایل و زندگی خصوصی مردم است که تجسس و پرداختن به آن ها ممکن است آثار سویی را برای فرد داشته باشد .
می گویند در زمان ریاست مرحوم آقا نجفی اصفهانی یک روز عده ای که نام طلبه روی خود گذاشته بودند ولی طلبه واقعی نبودند (طلبا واقعی همیشه از این گونه اعمال و ماجراها خود را دور نگه می دارند) در حالی که نفس می زدند و یک دایره شکسته و یک دمبک شکسته در دست داشتند آمدند به منزل مرحوم آقا نجفی . ایشان پرسیدند : چه خبر است ؟ از کجا می آیید ؟ اینها چیست در دست شما ؟ گفتند : در مدرسه بودیم که به ما اطلاع دادند در چندین خانه آن طرف مدرسه مجلس عروسی است و در آن جا دایره و دمبک می زنند . از پشت بام مدرسه از روی بام های خانه ها از این پشت بام به آن پشت بام رفتیم تا به آن خانه رسیدیم . داخل آن خانه شدیم و مردم را زدیم و دایره و دمبک آن ها را شکستیم . یکی از آن ها جلو آمد و گفت : من خودم رفتم جلو سیلی محکمی به گوش عروس زدم . مرحوم آقا نجفی گفت حقیقتا نهی از مکنر هم همین است که شما کردید ! چندین منکر به نام نهی از منکر مرتکب شدید : اولا مجلس عروسی بوده ، ثانیا شما حق تجسس نداشته اید ، ثالثا شما چه حق داشته اید از پشت بام مردم بالا بروید ؟ رابعا کی به شما اجازه داده که بروید و زد و خورد کنید ؟[14]
انتقال پیام های دینی با روشهای متعدد و جدید
باید به این امر توجه داشت که اجرای امر به معروف و نهی از منکر فقط شامل روحانیون و طلاب نیست .. بلکه با در نظر گرفتن شرایط و مقتضیات زمانی و مکانی به فراخور حال باید از زمینه های ارتباطی برای انتقال پیام های دینی با روش های متعدد بهره گرفت .
به عنوان مثال در زمان کنونی که وسایل ارتباط جمعی بسیار فراوان است می توان از روش هایی چون پیامک یا بلوتوث و ساختن کلیپ های آموزنده امر به معروف و نهی از منکر کرد بدیهی است که استفاده از روش های بسیار قدیمی در حال حاضر چندان مؤثر نخواهد بود .
مطمئنا در شرایطی که ما در آن هستیم مبارزه با تولید کنندگان وسایل فحشا و منکر و عوامل جرم بهتر است و نسبت به مبارزه با افرادی که از این ابزار استفاده می کنند دارای اهمیت بیشتری است . به عنوان مثال باید به جای برخورد با معتاد توجه ویژه ای به مبارزه با تولیدکنندگان و تزیع کنندگان مواد مخدر داشته باشیم .
نتیجه گیری
انسان مخلوقی تک بعدی نیست تا تنها به یک چیز و یک جا و یک نقطه متوجه باشد ، زیرا وجودش مرکب از غرایزی است که هر کدام او را به سویی می خوانند . ایمان به خدا مهم ترین وسیله ای است که می تواند جلوی این غرایز بایستد و او را از افراط و تفریط نجات دهد و هیچ وسیله ی دیگری نمی تواند در این مورد جای ایمان را بگیرد .
برای امر به معروف و نهی از منکر راهکارهای مختلفی وجود دارد که برخی از این راهکارها مربوط به خود شخص آمر یا ناهی است از جمله شناخت صحیح از معروف و منکر و مراحل اجرای آن و داشتن خلوص در نیت و ... که خود شخص باید نسبت به این موارد علم و آگاهی پیدا کرده و برای تاثیرگذار بودن سخن خود از آن ها استفاده نماید .
و از طرفی آشنایی و استفاده از روش های جدید برای امر به معروف و نهی از منکر در عصر حاضر بسیار ضروری به نظر می رسد . چرا که ما در عصری زندگی می کنیم که گفتار به تنهایی نمی تواند مؤثر واقع شود .
منابع و مآخذ
- جنتی ، احمد ، تحف العقول ، انتشارات موسسه امیرکبیر ، تهران
- خسروی ، موسی ، مواعظ امامان علیهم السلام (ترجمه ج17 بحار) ، انتشارات اسلامیه ، ج1 ، چاپ تهران ، 1364
- سید رضی ، نهج البلاغه ، ترجمه محمد دشتی ، انتشارات الهادی ، چاپ 27 ، بهار 1384
- صافی گلپایگانی ، آیـه الله العظمی لطف الله ، انتشارات دفتر تنظیم و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی حاج شیخ لطف الله صافی گلپایگانی ، قم ، زمستان 1390
- صادقی اردستانی ، احمد ، نوادر راوندی ، انتشارات بنیاد کوشانپور
- طباطبایی ، سید عباس ، ارشاد القلوب ، ترجمه طباطبایی ، ج 1 ، انتشارات جامعه مدرسین
- عطاردی ، عزیز الله ، ایمان و کفر (ترجمه الایمان و الکفر بحارالانوار ) انتشارات عطارد ، ج1
- فصیحی ، حاج شیخ علی ، نمونه معراف اسلام ، ج 18 ، انتشارات خاطره مشهد ، چاپ اول ، بهار 87
- لقمانی ، احمد ، موضوعات و شیوه های گفتگو با نسل جوان ، انتشارات بهشت بینش ، ، قم 1385
- میرزایی ، علی اکبر ، نهج الفصاحه ، انتشارات چاف ، چاپ ششم ، 1386
- محمدی ری شهری ، محمد ، میزان الحکمة ، انتشارات دارالحدیث
- مطهری ، مرتضی ، ده گفتار ، انتشارات صدرا ، چاپ بیستم ، خرداد 1383
- مکارم شیرازی ، ناصر ، تفسیر نمونه ، تهران دارالکتب الاسلامیه
- مجاهدی ، محمد علی ، پاداش نیکی ها و کیفر گناهان ، انتشارات سرور قم ، چاپ اول ، 1381
- ناصری ، محمد ، اسلام چه می گوید ، انتشارات مجمع ذخایر اسلامی ، قم ، زمستان 1386
[1] . نهج البلاغه ، حکمت 373
[3] . محمد محمدی ری شهری ، میزان الحکمة ، انتشارات دارالحدیث ، ص 257
[4] . محمد علی مجاهدی ، پاداش نیکی ها و کیفر گناهان ، انتشارات سرور قم ، ص649
[5] . سید عباس طباطبایی ، ارشاد القلوب ، انتشارات جامعه مدرسین ، ج1 ، ص180
[6] . عزیز الله عطاردی ، ایمان و کفر (ترجمه الایمان و الکفر بحارالانوار ) انتشارات عطارد ، ج1 ، ص 614
[7] . احمد جنتی ، تحف العقول ، انتشارات موسسه امیرکبیر ، تهران ، ص 85
[8] . تحف العقول ، همان ص 575
[9] . احمد صادقی اردستانی ، نوادر راوندی ، انتشارات بنیاد کوشانپور ، ص 214
[10] . مواعظ امامان علیهم السلام (ترجمه ج17 بحار) ، انتشارات اسلامیه ، ج1 ، ص214
[11] . شیخ علی فصیحی ، نمونه معارف اسلام ، انتشارات خاطره مشهد ، ص 8
[12] . ناصر مکارم شیرازی ، تفسیر نمونه ، تهران دارالکتب الاسلامیه ، ص 61
[13] . علی اکبر میرزایی ، نهج الفصاحه ، انتشارات چاف ، حدیث 408
[14] . مرتضی مطهری ، ده گفتار ، انتشارات صدرا ، ص 87
سردار رسول سنایی راد معاون سیاسی سپاه در گفتوگو با 
ان شاالله که مفید فایده واقع بشه.