نماینده مجلس:اصل هدفمند کردن یارانهها زیر سوال است
مدتی است که وقتی اخبار مربوط به دلار و سکه را میشنویم، منتهی میشود به این اخبار: «چند اخلالگر در بازار ارز دستگیر شدند.» و البته هر روز دور جدیدی برای جمعآوری دلالان ارزی برای ساماندهی بازار آغاز میشود. تا جایی که با قرار گرفتن دلار در هفته گذشته در آستانه ۴۰۰۰ هزار تومان و سکه در مرز یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان، نهادهای امنیتی به ویژه پلیس امنیت به شکلی ویژه ورود پیدا کرد و اختیاراتی به آنها داده شد. این تدابیر جدید دولت این روزها باعث شده که دیگر در خیابانهای اطراف فردوسی و چهارراه استانبول صدای دلالان شنیده نشود و حتی به گفته برخی رهگذران این منطقه، برخی دلالان به صورت یواشکی به سراغ مردم میروند تا بتوانند ارز بفروشند. اما این اقدامهای تعزیراتی که از سال گذشته دولت در موارد مختلف برای کنترل بازار کلید میزند، هیچگاه موثر نیفتاده و به عنوان راهتحل واقعی عمل نکرده است. اما چه شد که اینگونه شد؟ آیا واقعا دستهای پنهانی در کار است یا اینکه مشکلات اقتصادی کمکم خود را نشان میدهد؟ و اینکه رفتارهای تعزیراتی فقط تا مدتی جواب میدهد و از چه زمانی قرار است دلایل نوسان نرخ دلار ریشهیی بررسی شود؟ سوالاتی بود که کاظم جلالی در پاسخ به «اعتماد» به آنها توضیح داد. او که بعد از ۱۷ سال از تشکیل مرکز پروهشهای مجلس، به ریاست این مرکز منصوب شده است، در نخستین نشست خبری خود حرفهای جالبی از مسائل ارزی زد و چندین بار در صحبتهای خود تاکید کرد که «معجزهآسا» نمیتوان کاری کرد.
سوءمدیریت و اتلاف زمان در کنترل بازار ارز
جلالی در ابتدای نشست خبری در مقابل نخستین سوال «اعتماد» که پرسید شما در حال حاضر در کنار مسوولیتی که در مرکز پژوهشهای مجلس دارید، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس هم هستید، بنابراین آگاهی کافی از مسائل دارید، نوسانات اخیر بازار ارز را تا چه اندازه امنیتی و تا چه حد اقتصادی میدانید؟ گفت: در ارتباط با بحث بازار ارز در مرکز پژوهشها جلسات مختلفی برگزار شده و در شبهای گذشته نیز با مسوولان مختلف در بخش خصوصی، بانک مرکزی، اساتید دانشگاهی، نمایندگان مجلس و برخی از روسای کمیسیونهای تخصصی مجلس جلسه داشتیم و گزارشهای خود را به مسوولان ارائه کردیم.
وی با بیان اینکه عوامل مختلفی در اختلال بازار ارز دخیل بوده و این عوامل را گاها از زبان مسوولان شنیدهاید، افزود: بخشی از این عوامل اقتصادی و بخشی نیز غیراقتصادی است. اینکه ما درصد کاملی تعیین کنیم که چه میزان عوامل اقتصادی بوده و چند درصد عوامل غیراقتصادی موثر بوده، شاید هم علمی نباشد و هم از بضاعت من خارج باشد که بخواهم در این خصوص سخنی را مطرح کنم. اما در هر حال عوامل مختلف در این موضوع تاثیرگذار بود. البته در مشکلات اخیر سوءتدبیر و سوءمدیریت و نیز اتلاف زمان نقش داشت.
به اعتقاد وی، متاسفانه مسوولان زمانی که فضای اقبال و آرامی وجود دارد، در رسانهها زیاد ظاهر میشوند و گفتوگو میکنند، اما هنگامی که مسالهیی در کشور به وجود میآید و حضور آنها در رسانهها میتواند تاثیرگذار باشد، کمتر آنها را میبینیم. این مساله، ضعفی است که وجود دارد. رییس مرکز پژوهشهای مجلس ادامه داد: در بحث بازار ارز در دو مقطع باید با سرعت تصمیمگیری و اقدام میشد که متاسفانه در هر دو مقطع توجهی نشد یا به کندی پیش رفتیم؛ حتی برخی مسوولان در جلسات خصوصی نیز به این مساله اذعان دارند. به گفته وی، البته بحثهای دیگری هم وجود دارد؛ در حال حاضر فضای روانی در جامعه به وجود آمده و التهاباتی که برای خرید ارز ایجاد شده بود، در نوسانات بازار ارز تاثیرگذار بود. همچنین مشکلاتی که در بخش مربوط به نقدینگی در کشور وجود دارد، عامل التهاب بازار شده است که دولتیها و کارشناسان، ریشههای آن را در عوامل مختلفی در داخل کشور میدانند. وی با اشاره به اقدامات دولت برای کنترل بازار، متذکر شد: دولت خوشبختانه به تازگی تصمیمات خوبی اتخاذ کرده است. هم تشکیل مرکز مبادلات ارزی در وزارت صنعت، معدن و تجارت و هم جمع کردن بانکهای عامل در کنار یکدیگر، اقدام مثبتی است؛ اگرچه نباید از این اقدام در حد یک معجزه نام ببریم یا انتظاری داشته باشیم. در حد و سهم خود یک حرکت خوب بود که انجام شد.
تدبیرها ریشهیی نیست
رییس مرکز پژوهشهای مجلس در پاسخ به سوال دیگر خبرنگار «اعتماد» مبنی براینکه آیا اختلال بازار را فقط میتوان به دستهای پنهان ارتباط داد یا اینکه مشکلات اقتصادی به تدریج در حال خودنمایی است؟ گفت: اینکه اختلال در بازار وجود داشت، غیرقابل انکار است. بالاخره کسانی در بازار اختلال ایجاد کردند. اما متاسفانه بخشی از مشکلات به سیستم اقتصادی برمیگردد. برای مثال، بنگاههای اقتصادی و موسسات مالی که پولهای هنگفتی را جمعآوری کردند، به نوعی در اقتصاد میتوانند جابهجاییهایی را انجام دهند که خیلی هم نظارتپذیر نیست یا ما ابزارهای نظارتی را برای آنها بهدقت تعریف نکردیم. اینها حتما میتواند در اینگونه بازارها با مسائل روانی که به وجود میآورند، تاثیرگذار باشند. این مسائل را در حال حاضر گزارش میدهند و با آن برخورد میکنند؛ در صورتی که انتظار این بود که در گذشته هم با آنها برخورد میشد. جلالی ادامه داد: در رابطه با اینکه سهم کل اغتشاشات در بازار ارز را به تعداد محدودی یا عامل خاصی محدود کنیم، به نظر میرسد درست نباشد. عوامل مختلفی وجود داشت و برخی از آنها را چند سالی است که دلسوزان عرصه اقتصاد هشدار و تذکر میدهند. بعضا هشدارها مورد توجه قرار گرفت و آنها هم در این حوادث سهم داشت. وی ابراز امیدواری کرد: با ذخایر ارزی خوبی که دولت دارد و نیز ذخایر مناسب طلا در داخل کشور، دولت بتواند بازار ارز را مدیریت کند که البته قابل مدیریت است. چراکه در مباحث ارزی آنچه مشخص است، اینکه دچار کمبود نیستیم. هم حجم صادرات غیرنفتی مناسب است و هم صادرات نفت در وضعیت مطلوبی قرار دارد. جلالی تاکید کرد: در بحث بازار ارز دولت باید بیشتر دخالت کند و مدیریت داشته باشد و عملا اجازه ندهد که در یک فرصتهایی با عدم دخالت یا داشتن برنامه مشخص، افراد یا کسانی با ایجاد فضای روانی بتوانند بازار ارز را مختل کنند. به گفته وی، فضای روانی موجود در جامعه باعث شده که دستهایی در بازار ارز دخالت و سودجویی کنند. طبیعی است که نظام باید با این نوع سودجوییها برخورد کند. اما اساس کار در مدیریت و برخورد ریشهیی است، اما بههرحال در کنار آن حتما با کسانی که در این نابسامانیها التهابآفرینی میکنند، باید برخورد شود.
تهیه گزارشی از سوءمدیریتها
رییس مرکز پژوهشهای مجلس در ادامه در رابطه با اینکه مرکز پژوهشهای مجلس برای سوءمدیریتها در بازار ارز چه کرده و محدودیتهای بینالمللی چقدر نقش داشته است، گفت: اینکه برخی از کارهایی که اخیرا در بازار انجام شده، به نوعی پالس مثبت برای دشمنان این مرز و بوم بود، تردیدی نیست، اما اینکه سهم واقعی آنها یا تحریمها چقدر بود، بهنظر میرسد باید این موضوع را تحلیل کرد. برای مثال، قبل از ماه رمضان اختلالی در بازار گوشت و مرغ ایجاد شد. جلالی افزود: بخش کشاورزی در مرکز پژوهشهای مجلس بررسی جامعی روی این موضوع داشت و همان زمان هم گزارش خود را به مجلس ارائه کردیم مبنی بر اینکه دشمن از این پدیده طبعا سوءاستفاده میکند و میخواهد بازار را به مسائل بینالمللی یا مسائلی که در ارتباط با ایران وجود دارد، گره بزند. در حالی که بر اساس گزارشهایی که داریم، در آن موضوع به هیچوجه تحریم اثری نداشته و با مقداری مدیریت و پیشبینی دقیق میتوانستیم بحث را مدیریت کنیم؛ کمااینکه این اتفاق افتاد. البته بخشی از این مدیریت به واردات برمیگشت، ولی به نظر ما بدون واردات هم میتوان بازار گوشت و مرغ را مدیریت کرد. وی با تاکید بر اینکه در مباحث ارزی تلاش دشمن این است که آن را با تحریم گره بزنند، متذکر شد: تحریم زمانی میتواند اثرگذار باشد که منابع کافی ارزی نداشته باشیم. اما اطلاعات ما نشان میدهد که منابع ارزی خوب است، بنابراین بیشتر سوءمدیریت را در بازار ارز موثر میدانیم. رییس مرکز پژوهشهای مجلس ادامه داد: در بخشهای پولی و مالی باید تدابیری انجام میشد و حتی در مقطعی عرضه ارز را به متقاضیان قطع نمیکردیم. مثلا ارز دانشجویی را نباید حذف میکردیم. این مساله باید توسط بانک مرکزی و مسوولان مربوطه به مسائل پولی و بانکی مدیریت میشد. جلالی با بیان اینکه اثرات تحریم را نمیخواهم انکار کنم، اما حجم اثرات روانی بسیار فراتر از اثرات واقعی آن بود، تصریح کرد: متاسفانه برخی سیاستهای اقتصادی و سوءتدبیرها با این وضعیت گره خورد. ما گزارشهای خود در رابطه با سوءمدیریت را تهیه کردهایم و در قالبهای مختلف به مسوولان ارائه میکنیم.
سکوت برای چه؟
رییس مرکز پژوهشهای مجلس درباره دلیل عدم انتشار گزارش از سوی این مرکز درباره مشکلات بازار ارز گفت: به نظر من بعضی اوقات مصاحبهها و حرفهایی که از مراکز مختلف زده میشود، در بینظمیهای بازار بینقش نیست، در زمان التهاب بازار باید همه دست به دست هم بدهیم تا آرامشی را در فضای اقتصادی ایجاد کنیم. متاسفانه بعضا نوع نگاهها و رویکردهای سیاسی غلبه پیدا میکند و به نوعی یقهگیری انجام میشود که مناسب نظام جمهوری اسلامی و زمانی برای آرام کردن یک فضا نیست. جلالی درباره اقدامات مرکز پژوهشها در پی دغدغههای مجلس برای بازار ارز نیز تصریح کرد: مرکز پژوهشها در همان زمان نیز گزارشات خود را به مسوولان مختلف ارائه کرد. البته ما خلقالساعه نمیتوانیم یک فکر را ابداع کنیم یا سخن بگوییم. بنده هم در این زمان کمتر سخن گفتم که بهدلیل ریاستم در مرکز پژوهشها بود. به این دلیل که مسوولیتم در سخن گفتن بیشتر است و باید حساب شدهتر صحبت کنم، بنابراین فکر میکنم در هر موضوعی ضرورت ندارد همه برای حرف زدن از هم سبقت بگیریم.
وی ادامه داد: در همین مدت بنده جلسات مختلفی را با مسوولان بخشهای اقتصادی کشور داشتم. در جلسات مختلفی هم که مسوولان و ریاست مجلس با صاحبنظران اقتصادی تشکیل دادند، حضور داشتم. به هر حال من راهحل را در موضعگیری و مصاحبه نمیبینم. راهکارهای مرکز پژوهشها، راهکارهای همگانی نیست، بلکه راهکارهای تخصصی است که مسوولان باید در پیش بگیرند و ما این کار را در سطوح مسوولان در حد بضاعت انجام دادیم.
بازنگری در اجرای قانون هدفمندی یارانهها
رییس مرکز پژوهشهای مجلس همچنین درباره دلیل طرح مجلس برای توقف فاز دوم قانون هدفمندی یارانهها گفت: در وضعیت کنونی که منابع پرداخت نقدی یارانهها مشخص نیست و پیش از این نیز از منابع غیررسمی و خلقالساعه یارانهها پرداخت شده، اجرای فاز دوم هدفمند کردن یارانهها اشتباه است. دولت باید از محل درآمدهایش از اجرای قانون هدفمندی یارانهها، یارانه نقدی فاز اول را پرداخت میکرد که در این زمینه تخلفاتی صورت گرفت. به گفته جلالی، اگر منبع پرداخت یارانهها در اجرای فاز دوم اجرای قانون هدفمندی یارانهها دولتی باشد، به ضرر کشور است و اگر از محل گران شدن حاملهای انرژی باشد، مردم نمیتوانند در شرایط فعلی تورم حاصل از اجرای این قانون را تحمل کنند. بنابراین باید بازنگری در اهداف و راهکارهای اجرای قانون هدفمندی یارانهها متناسب با شرایط اقتصادی انجام شود. وی با بیان اینکه تورم به جایی رفته است که یارانههای نقدی نمیتواند سهمی در اقتصاد خانوار داشته باشد و نیز فاصله قیمتها افزایش پیدا کرده است، تصریح کرد: اساسا هدف از هدفمند کردن یارانهها این بود که قیمتها واقعی شود و به مرور توانمندسازی کنیم تا مردم با قیمتهای جدید سازش پیدا کنند. اما ما به دوران قبل از هدفمند کردن یارانهها برگشتیم. به اعتقاد جلالی، اصل هدفمند کردن یارانهها به لحاظ هدف زیر سوال است، زیرا دوباره قیمتها جهشی داشتند که فاصله با قیمتهای جهانی زیاد شده است. بنابراین اگر در شرایط کنونی فشار دیگری به مردم وارد و حاملهای انرژی را گران کنیم، به صلاح مردم نیست. توقف اجرای این طرح به دلیل جلوگیری از تورم است، یارانهها در مرحله اول به مردم تعلق گرفت، حال اینکه مرحله دوم چگونه خواهد بود، باید یک بازبینی و آسیبشناسی کثیر و مناسب در این زمینه صورت بگیرد و اجرای مرحله دوم آن باید به گونهیی اجرا شود که صنعت و تولید و اشتغال در کشور ایجاد شود. وی ادامه داد: درباره اینکه مرحله اول چه زمانی تمام میشود، باید گفت به لحاظ قانون هدفمند کردن یارانهها این طرح باید ظرف ۵ سال انجام میشد و حالا باید ببینیم که چهارشنبه تکلیف این دو فوریت (توقف اجرای فاز دوم قانون هدفمند کردن یارانهها) چه خواهد شد.
مدیریت صحیح اجرای دقیق قوانین
رییس مرکز پژوهشهای مجلس همچنین در رابطه با سوءمدیریتهای اخیر دولت گفت: در استراتژیای که برای مجلس نهم تهیه شده است که البته هنوز تکمیل نشده و در سطوح اولیه قرار دارد به این مطلب مهم اشاره شده که نباید قوه مقننه رویکردی کاملا قانونگذارانه داشته باشد، بلکه باید به نظارت توجه بیشتری کند. جلالی با تاکید بر اینکه مجلس باید رویکرد نظارتی خود را تقویت کند، افزود: قوه مقننه باید در راستای تقویت رویکرد نظارتی خود دارای برنامه دقیقی باشد. مرکز پژوهشها نیز آمادگی دارد که در این خصوص پژوهشهای جدی انجام دهد. وی با تاکید بر لزوم اجرای دقیق قوانین تصریح کرد: نخستین گام در مدیریت صحیح اجرای دقیق قوانین است، عدم اجرای قوانین به کشور آسیب جدی وارد میکند. ما علاقهمند نیستیم هیچ رویکرد سیاسی را در مرکز پژوهشها غالب کنیم و دستگاههای اجرایی موظف به ارائه اطلاعات دقیق به مرکز پژوهشها هستند. رییس مرکز پژوهشهای مجلس ادامه داد: در بحث ارز دولت نیازمند قانونگذاری جدید نیست، بلکه مجلس باید بعد نظارتی خود را در این مورد تقویت کند. ما بر اساس قانون برنامه پنجم توسعه وجود ارز شناور و مدیریتشده را پذیرفتهایم، بنابراین برای نرخگذاری ارز نیازمند تصویب قانون جدید نیستیم. جلالی با تاکید بر اینکه نظارت مجلس در امور پولی و ارزی ناقص است، گفت: اصلیترین نهاد در اداره بازار ارز بانک مرکزی است که مجلس هیچ نظارتی بر آن ندارد و عزل و نصب مسوول بانک مرکزی کاملا برعهده دولت است. به همین دلیل به محض اینکه نوسانی در بازار به وجود میآید، از وزیر اقتصاد سوال میکنیم. باید در بحث قانونگذاری اقدامی را در راستای نظارتپذیر کردن بانک مرکزی و پاسخگو کردن مسوولان آن انجام دهیم.
رهایی مردم از فشار تورمی چگونه؟
«مرکز پژوهشهای مجلس برای اینکه مردم بتوانند خود را از بار فشار تورمی رها کنند، طرح و برنامهیی دارد» سوال دیگری بود که مطرح شد و رییس مرکز پژوهشها پاسخ داد: ما راه خلاصی را چه میدانیم. فکر میکنیم بهترین راه این است که تولید ملی در کشور تقویت شود؛ وگرنه راههای دیگر راههای کمکهای صدقهیی است. به گفته جلالی، رمز تقویت کار در شعاری است که مقام معظم رهبری با تدبیر مطرح کردند؛ سال حمایت از تولید ملی و کار و سرمایه ایرانی. ما فکر میکنیم اگر در شرایط فعلی به تولید کمک کنیم، سرمایه ایرانی را به جای تبدیل به نقدینگی و رفتن در بازارهای مخرب به سمت تولید بیاوریم، بزرگترین کمک به مردم است. در حال حاضر بزرگترین مشکلات در عرصه اقتصادی که مردم دست به گریبان هستند، یکی مشکلات معیشتی است و دیگری، بحث اشتغال است. متاسفانه ما با حجمی از بیکاری مواجه هستیم. وی تاکید کرد: نخستین اولویت ما باید حفظ اشتغال موجود باشد. یعنی کمک کنیم صنعت و کشاورزی و خدمات استمرار حیات داشته باشند و بخشی از استمرار حیات برمیگردد به اینکه آنها را در بخشهای مختلف کمک کنیم. برای مثال، در بازار ارز باید ثبات ایجاد شود و برای تولیدکننده قیمت ارز مهم است، اما ثبات ارز مهمتر است. این سردرگمی و بیاعتمادی باید از تولیدکننده گرفته شود و دولت در این خصوص باید تصمیم جدی بگیرد و قیمت ارز ثابت باقی بماند. رییس مرکز پژوهشهای مجلس ادامه داد: بخش دوم برمیگردد به اینکه تولیدکننده را در امور دیگر همچون مالیات، بیمه و مسائل بانکی کمک کنیم. اگر قرار باشد به اقتصاد کشور کمک کنیم و وضعیت مردم بهتر شود یا بدتر از این نشود، راهی جز تقویت تولید داخلی نداریم.
www.iran-iran.ir
ان شاالله که مفید فایده واقع بشه.